Chính thức bỏ quy định mỗi cặp vợ chồng chỉ sinh một hoặc hai con

Theo quy định mới, cá nhân và các cặp vợ chồng có quyền quyết định về thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh, dựa trên độ tuổi, sức khỏe, điều kiện học tập, làm việc, thu nhập và khả năng nuôi dạy con của mình, trên cơ sở bình đẳng.

Nội dung này thay thế hoàn toàn quy định trước đây tại khoản 2 Điều 10 của Pháp lệnh Dân số năm 2003 (đã được sửa đổi năm 2008), vốn yêu cầu "mỗi cặp vợ chồng sinh một hoặc hai con, trừ trường hợp đặc biệt".

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, việc sửa đổi nhằm thích ứng với thực tế mới của công tác dân số, khi mức sinh tại nhiều địa phương đang giảm xuống dưới mức sinh thay thế (2,1 con/phụ nữ). Trong khi đó, khoảng cách mức sinh giữa các vùng miền ngày càng lớn – các tỉnh miền núi phía Bắc vẫn sinh nhiều con, còn các đô thị lớn như TP HCM, Đồng Nai, Bình Dương... mức sinh rất thấp, thậm chí dưới 1,4.

“Nếu không có sự điều chỉnh chính sách kịp thời, tình trạng mất cân bằng này sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng dân số, quy mô lao động và ổn định xã hội trong trung và dài hạn,” Bộ trưởng Lan nhận định.

Thực tế, Việt Nam đã đạt và duy trì mức sinh thay thế từ năm 2006 đến 2021. Dân số năm 2024 đã vượt mốc 100 triệu người, và Việt Nam bước vào thời kỳ dân số vàng, với tỷ lệ lao động cao nhất trong cơ cấu dân số.

Tuy nhiên, trong khoảng 5 năm gần đây, mức sinh bắt đầu có dấu hiệu giảm nhanh tại nhiều khu vực phát triển. Nguyên nhân đến từ áp lực cuộc sống đô thị, chi phí nuôi dạy con cao, nhà ở chật hẹp, việc làm bấp bênh, sự thay đổi lối sống và quan niệm hôn nhân – sinh con.

Tờ trình của Chính phủ đánh giá, dù mong muốn có hai con vẫn phổ biến, nhưng không phải cặp vợ chồng nào cũng hiện thực được mong muốn đó. Do đó, việc bỏ quy định cứng về số con sẽ giúp người dân chủ động hơn, đồng thời tạo dư địa cho các biện pháp khuyến sinh nếu cần thiết.

“Việc sửa đổi lần này không nhằm khuyến khích sinh nhiều con, mà nhằm tạo hành lang pháp lý linh hoạt, phù hợp xu hướng điều chỉnh chính sách dân số từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển,” Bộ trưởng Lan nhấn mạnh.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa – Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho rằng việc sửa Điều 10 chỉ là bước đi trước mắt, trong bối cảnh cần phản ứng nhanh với diễn biến thực tế. Tuy nhiên, để giải quyết toàn diện các vấn đề về dân số, ông đề nghị Chính phủ sớm xây dựng và trình dự án Luật Dân số, thay thế Pháp lệnh hiện hành.

“Luật mới cần thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng, phù hợp với Nghị quyết số 21 về công tác dân số, trong đó mục tiêu trọng tâm là duy trì mức sinh thay thế, nâng cao chất lượng dân số, thích ứng với già hóa dân số và phân bố dân cư hợp lý,” ông Vinh nói.

Ủy ban cũng đề nghị Chính phủ đảm bảo nguồn lực triển khai, đặc biệt tại các địa phương có mức sinh thấp, đồng thời tăng cường truyền thông, hỗ trợ chính sách về nhà ở, giáo dục, việc làm để giúp người dân yên tâm sinh và nuôi con.

Với 100% thành viên tham dự tán thành, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua Pháp lệnh sửa đổi theo thủ tục rút gọn. Văn bản có hiệu lực thi hành ngay sau khi được thông qua, thay vì phải chờ trình Quốc hội toàn thể.