Tập trung nguồn lực, đẩy mạnh phân cấp triển khai chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 – 2035

Nhằm đổi mới căn bản phương thức quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn lực nhà nước và xã hội, ngày 24/8/2026, Quốc hội khóa XVI đã ban hành Nghị quyết số 46/2026/QH16 phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 – 2035. Để cụ thể hóa chủ trương này, ngày 12/10/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 387/2026/NĐ-CP quy định toàn diện về nội dung, cơ chế, chính sách tổ chức thực hiện, mở ra một giai đoạn mới trong công tác bảo đảm an sinh xã hội, giảm nghèo và phát triển toàn diện địa bàn cơ sở.

Bước đột phá từ quyết sách hợp nhất 04 Chương trình mục tiêu quốc gia

Điểm nhấn nổi bật nhất trong quyết sách của Quốc hội tại Nghị quyết số 46/2026/QH16 là việc hợp nhất 04 Chương trình mục tiêu quốc gia riêng lẻ trước đây (văn hóa; giáo dục - đào tạo; nông thôn mới - giảm nghèo - dân tộc thiểu số và miền núi; y tế - dân số) thành một Chương trình thống nhất, quy mô lớn, liên kết chặt chẽ.

Chủ trương hợp nhất được thực hiện theo nguyên tắc xuyên suốt: Không làm thay đổi, không thu hẹp mục tiêu, đối tượng thụ hưởng, phạm vi hay chính sách ưu tiên. Ngược lại, cách làm này giải quyết dứt điểm tình trạng manh mún, chồng chéo nhiệm vụ và kinh phí chi trả; phân định rõ trách nhiệm của từng ngành, từng cấp theo phương châm quản trị dựa trên kết quả đầu ra.

Trong giai đoạn 2026 – 2030, tổng nguồn lực huy động thực hiện Chương trình đạt hơn 808 nghìn tỷ đồng. Trong đó, nguồn lực tập trung ưu tiên mức cao nhất cho các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo.

Nghị định số 387/2026/NĐ-CP: Phân cấp mạnh mẽ, trao quyền chủ động cho cơ sở

Ngay sau Nghị quyết của Quốc hội, Nghị định số 387/2026/NĐ-CP được ban hành nhằm tạo hành lang pháp lý đồng bộ, trong đó xác định nhiều cơ chế, chính sách đột phá:

Phân cấp triệt để cho cấp tỉnh và cấp xã: Địa phương được trao quyền tự chủ trong việc xác định danh mục dự án, lựa chọn thứ tự ưu tiên, phân bổ chi tiết kinh phí đầu tư công và kinh phí sự nghiệp phù hợp với thực tiễn. Không thành lập thêm các ban bệ trung gian; bộ máy điều hành tinh gọn, dựa trên tổ chức bộ máy sẵn có để nâng cao tính linh hoạt, chịu trách nhiệm.

Cơ chế đặc thù cho dự án đầu tư quy mô nhỏ, kỹ thuật đơn giản: Các công trình hạ tầng phục vụ dân sinh cấp thôn, xã được áp dụng Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đơn giản. Cộng đồng dân cư, tổ nhóm thợ địa phương được ưu tiên trực tiếp tham gia thi công theo hình thức “tham gia thực hiện của cộng đồng”, tạo việc làm tại chỗ và giảm thủ tục đấu thầu phức tạp. Đối với địa bàn đặc biệt khó khăn, ngân sách nhà nước hỗ trợ tối đa lên đến 100% tổng mức đầu tư.

Đổi mới hỗ trợ phát triển sản xuất, chuỗi giá trị và sinh kế: Hướng tới giảm nghèo bền vững qua các chuỗi liên kết và mô hình kinh tế cộng đồng. Nghị định quy định rõ cơ chế chuyển giao quyền sở hữu tài sản sau khi kết thúc dự án trực tiếp cho người dân, hộ nghèo và chủ thể liên kết sản xuất, tạo động lực duy trì sinh kế lâu dài.

Quản lý dựa trên dữ liệu số và đánh giá bằng sự hài lòng của Nhân dân: Toàn bộ tiến độ giải ngân, hồ sơ, chỉ số kết quả đầu ra được theo dõi trực tuyến trên Cơ sở dữ liệu dùng chung, giảm giấy tờ trung gian. Đáng chú ý, kết quả đánh giá chất lượng thực hiện Chương trình dành riêng một tỷ trọng điểm quan trọng do Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đo lường qua chỉ số đo lường sự hài lòng thực tế của người dân.

Bảo đảm ổn định, liên tục trong giai đoạn chuyển tiếp

Để cơ chế mới đi vào cuộc sống mà không làm gián đoạn quyền lợi của người thụ hưởng hay tiến độ các dự án, Điều 53 Nghị định số 387/2026/NĐ-CP đã quy định rõ phương án xử lý chuyển tiếp:

Các dự án, hợp đồng, danh sách thụ hưởng đã được phê duyệt trong năm 2026 trước thời điểm 12/10/2026 tiếp tục thực hiện, giải ngân và quyết toán bình thường theo quy định cũ đến khi hoàn thành.

Các cơ quan, địa phương tập trung rà soát nhiệm vụ, dự toán kinh phí để hoàn thành việc phân loại, đề xuất danh mục kế hoạch đầu tư công trung hạn trong thời hạn quy định, tuyệt đối không để xảy ra ách tắc giải ngân hoặc trùng lắp nội dung hỗ trợ.

Người dân và cộng đồng – Trung tâm và chủ thể của Chương trình

Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 – 2035 xác định người dân vừa là đối tượng thụ hưởng, vừa là chủ thể trực tiếp tham gia bàn bạc, triển khai và giám sát.

Mỗi cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên và người dân cần chủ động nắm bắt các quy định mới của Nghị quyết 46/2026/QH16 và Nghị định 387/2026/NĐ-CP. Sự đồng lòng, tích cực tham gia giám sát cộng đồng và đóng góp công sức của toàn dân chính là yếu tố quyết định để nguồn lực nhà nước được sử dụng minh bạch, tiết kiệm, đưa chính sách thực sự đi vào đời sống, vì một nông thôn hiện đại, văn hóa đậm đà bản sắc và xã hội phát triển phồn vinh, bền vững.