Những điểm mới của Luật tín ngưỡng tôn giáo

1. Định danh pháp lý và quản lý chặt chẽ hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng

- Luật đã bổ sung khái niệm tại khoản 17 Điều 2: "Hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng là việc tổ chức, cá nhân theo quy định của Luật này sử dụng không gian mạng để thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo".

- Điều 8 thiết lập cơ chế quản lý rõ ràng: yêu cầu cá nhân, tổ chức phải thực hiện thông báo, đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi hoạt động trên không gian mạng để đảm bảo tính khả thi của quy định; Quy định trách nhiệm mang tính bắt buộc đối với các tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng và viễn thông trong việc triển khai giải pháp kỹ thuật, phối hợp gỡ bỏ, ngăn chặn nội dung vi phạm.

- Khoản 6 Điều 7 bổ sung quy định nghiêm cấm hành vi: "Sử dụng không gian mạng, trí tuệ nhân tạo hoặc công nghệ để vi phạm pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo".

2. Phân quyền, phân cấp triệt để gắn với tổ chức chính quyền địa phương hai cấp

- Bãi bỏ hoàn toàn thẩm quyền của UBND cấp huyện, nhằm vận hành mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp. Ở cấp trung ương, Bộ Dân tộc và Tôn giáo được giao trách nhiệm thống nhất quản lý nhà nước lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo.

- Các thẩm quyền trước đây của cấp huyện nay được đẩy mạnh phân cấp lên UBND cấp tỉnh hoặc giao thẳng cho UBND cấp xã (Ví dụ như UBND cấp xã có thẩm quyền tiếp nhận thông báo và chấp thuận tổ chức đại hội, cuộc lễ, giảng đạo có phạm vi địa bàn ở một xã). Điều này bảo đảm tính tự chủ, sát sao cơ sở và nâng cao năng lực chịu trách nhiệm trực tiếp của chính quyền địa phương.

3. Đơn giản hóa thủ tục hành chính trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo

- Luật đã lược bỏ các quy định chi tiết về thành phần hồ sơ, thời hạn giải quyết và giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt, không bị lạc hậu.

- Nhiều thủ tục hành chính được cắt giảm, đơn giản hóa mạnh mẽ: chuyển từ "đề nghị" xuống "đăng ký"; từ "đăng ký" xuống "thông báo". Chẳng hạn, hoạt động tín ngưỡng tại cơ sở tín ngưỡng nay áp dụng cơ chế "thông báo" (tiền kiểm sang hậu kiểm).

- Bãi bỏ toàn bộ yêu cầu nộp phiếu lý lịch tư pháp của công dân Việt Nam, phản ánh đúng tinh thần xây dựng Chính phủ số, lấy người dân làm trung tâm.

4. Bổ sung các biện pháp quản lý nhà nước mang tính răn đe, linh hoạt

- Biện pháp thu hồi: Cơ quan nhà nước thu hồi văn bản chấp thuận đăng ký sinh hoạt tôn giáo tập trung nếu trong 6 tháng nhóm không tổ chức sinh hoạt (khoản 5 Điều 19). Văn bản chứng nhận đăng ký hoạt động tôn giáo cũng bị thu hồi nếu tổ chức không hoạt động trong 1 năm (khoản 3 Điều 20).

- Biện pháp đình chỉ: Bổ sung thẩm quyền đình chỉ hoặc yêu cầu đình chỉ chức vụ của chức việc khi có hành vi vi phạm Điều 7 hoặc sử dụng giấy tờ giả mạo (Điều 33).

- Cơ chế đăng ký nhân sự linh hoạt: Luật phân định rạch ròi: Nếu bổ nhiệm/suy cử thì gửi hồ sơ đăng ký trước; nếu thông qua bầu cử tại đại hội thì gửi hồ sơ thông báo kết quả sau (Điều 31), tháo gỡ vướng mắc cho các tổ chức tôn giáo.

5. Ghi nhận đậm nét vai trò cốt lõi của "cộng đồng dân cư"

- Luật bổ sung chủ thể "cộng đồng dân cư" vào đối tượng áp dụng và định danh trong các khái niệm nền tảng (Điều 1, Điều 2). Việc định nghĩa tín ngưỡng là niềm tin mang lại sự bình an tinh thần cho "cá nhân và cộng đồng dân cư" cho thấy sự tương thích với pháp luật về di sản văn hóa.

- Điều 14, việc bầu người đại diện ban quản lý cơ sở tín ngưỡng thuộc về quyền của cộng đồng dân cư, do UBND phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tổ chức, phát huy dân chủ cơ sở thực chất.

6. Bảo đảm tính thống nhất hệ thống pháp luật bằng kỹ thuật dẫn chiếu

Khắc phục sự chồng chéo của Luật năm 2016 (từng tồn tại Điều 64, 65 quy định riêng về xử lý vi phạm), Luật năm 2026 đã bãi bỏ hoàn toàn các điều luật này. Đây là kỹ thuật dẫn chiếu tiến bộ nhằm tuân thủ nguyên tắc thống nhất của hệ thống pháp luật. Khi có hành vi vi phạm, cơ quan chức năng sẽ trực tiếp áp dụng các chế tài của Luật Xử lý vi phạm hành chính, Nghị định chuyên ngành hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự./.